ECB Yönetim Kurulu Üyesi Philip R. Lane, yapay zekâ benimsemesinin euro area’da büyüme, yatırım ve ticaret üzerinde belirleyici hale geldiğini söyledi.
Lane: odak euro area ekonomisi
Philip R. Lane, Federal Reserve Bank of San Francisco Economic Research Symposium on AI and the economy kapsamında yaptığı açılış konuşmasında, yapay zekânın euro area ekonomisini nasıl dönüştürdüğünü anlattı. Lane’e göre en ileri yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ağırlıklı olarak ABD ve Çin’de sürse de, bu teknolojinin benimsenme hızı Avrupa’da verimlilik artışının önemli unsurlarından biri olacak.
Lane ayrıca AI’ye yönelik harcamaların halihazırda euro area ekonomisi için kayda değer bir destek yarattığını vurguladı. Avrupa şirketlerinin küresel AI tedarik zincirinin parçası olduğunu, Avrupa’daki yatırımcıların da hisse senedi, borç piyasaları ve bankacılık sistemi üzerinden küresel AI altyapısının finansmanına katkı verdiğini söyledi.
Dijital yatırım 2014’ten beri hızlandı
Konuşmada paylaşılan verilere göre euro area’da dijital yatırım 2014’ten bu yana reel olarak %73 arttı. Bu kalem, GSYH içindeki payı açısından %2,3’ten %3,3’e yükseldi. ECB’nin hesaplamalarına göre bu artış, özellikle 2024’ten itibaren belirgin bir hızlanmaya işaret ediyor.
Lane, euro area’daki dijital yatırımın büyük ölçüde maddi olmayan varlıklara yöneldiğini, veri merkezlerine yapılan yatırımın ise toplam içinde görece küçük bir pay tuttuğunu söyledi. Genel ekonomi bazında dijital yatırımın 2014’te euro area GSYH’sinin yaklaşık %2,3’üne denk geldiği, 2024’te %3,0’a çıktığı ve 2026’nın ilk yarısı sonunda %3,3’e ulaştığının görüldüğü aktarıldı.
Şirketler sermaye harcamasını yukarı çekti
ECB Corporate Telephone Survey sonuçlarına göre şirketler, AI’nin bu yıl sermaye harcaması planlarına yaklaşık %10 eklediğini bildiriyor. Lane, AI kaynaklı talebin son iki yılda ekonomik faaliyetin dayanıklı kalmasına yardımcı olduğunu belirtti. Bu etki, “computers and other electronics” ile “information and communication services” sektörlerinin toplam piyasa üretimine yaptığı katkılarda görülüyor.
İmalat tarafında teknoloji ekipmanı alt sektörünün, çıktı, istihdam ve yeni sipariş göstergelerinde diğer imalat alt sektörlerine kıyasla çok daha olumlu bir seyir izlediği belirtildi. Hizmetler tarafında ise yazılım alt sektörü çıktı açısından diğer hizmet sektörlerinden daha iyi performans gösterdi; buna karşın istihdam ve yeni siparişlerde aynı ayrışma görülmedi.
Ticaret, ithalat fiyatları ve enflasyon etkisi
Lane’in aktardığına göre AI, son bir yılda küresel mal ticaretinin başlıca sürükleyicisi oldu. Avrupa şirketleri, AI veri merkezlerinin inşası ve işletilmesiyle bağlantılı ürünlerde küresel tedarik zincirinin içinde yer alıyor. Euro area’da AI ile ilişkili ihracat ve ithalatın hızlı arttığı, özellikle çekirdek veri merkezi mallarında bunun belirginleştiği ifade edildi.
AI mallarındaki ithalat fiyatı artışının euro area’da diğer büyük ekonomik bölgelere kıyasla daha sınırlı olduğu da kaydedildi. Buna karşın bu ürünlerdeki fiyat artışlarının mal enflasyonunu yukarı ittiği, ancak tüketici fiyat endeksinde AI’ye açık ürünlerin ağırlığının düşük olması nedeniyle manşet enflasyon üzerindeki etkinin sınırlı kaldığı belirtildi. Verilere göre bu ürünlerin payı enerji dışı sanayi malları alt kaleminde %13,3, HICP’de ise %3,4 düzeyinde.
ABD’den yazılım lisansı alımları arttı
Hizmet ticaretine ilişkin veriler, 2022’den bu yana ABD’den yapılan yazılım lisansı ithalatında belirgin bir yükseliş olduğunu gösteriyor. Lane, bunun lider ABD şirketlerinden AI lisanslarının daha fazla satın alınmasıyla uyumlu olduğunu söyledi. Euro area’nın fikri mülkiyet ürünleri kullanımı için yaptığı ödemelerin de son dönemde arttığı aktarıldı.
Öte yandan Avrupa yatırımcılarının ABD teknoloji hisselerini yoğun biçimde satın almaya devam ettiği ifade edildi. Lane’in sunduğu göstergelere göre Avrupa borsasında işlem gören teknoloji şirketleri de yükselen piyasa değerlemelerinden yararlandı. AI yoğunluğu arttıkça hisse getirisi, gelir büyümesi, faaliyet marjı büyümesi ve hisse başına kâr büyümesinin de arttığı belirtildi.
Avrupa hisseleri ve AI yoğunluğu
Konuşmada, 2 Ocak 2023’ten bu yana S&P500 ve Euro Stoxx 600 endekslerinin yanı sıra Euro Stoxx 600 Technology alt endeksinin performansına da dikkat çekildi. Ayrıca Euro Stoxx 600 şirketleri, AI yoğunluklarına göre gruplandırılarak değerlendirildi. Bu sınıflandırma OECD metodolojisine dayanıyor ve AI insan sermayesi, AI inovasyonu, bariyerlere göre düzeltilmiş AI maruziyeti ve AI kullanımı gibi dört göstergeyi esas alıyor.
Lane’in değerlendirmesine göre IT services, media, telecommunications, finance ile scientific research and development gibi sektörler yüksek AI yoğunluğuna sahip olarak sınıflandırılıyor. Gıda ürünleri, tekstil, ahşap ve kâğıt, inşaat ve konaklama gibi sektörler ise düşük yoğunluklu grupta yer alıyor. Konuşma, euro area’da AI benimsemesinin yalnızca teknoloji sektörünü değil, ticaret, yatırım ve fiyatlama kanalları üzerinden daha geniş bir ekonomik yapıyı etkilediğini ortaya koydu.
Lane, AI’ye bağlı sermaye harcamalarının, dış ticaret bağlantılarının ve finansman akışlarının önümüzdeki dönemde euro area ekonomisinin görünümünde önemli bir rol oynayacağını belirterek konuşmasını tamamladı.
