Cancer Grand Challenges, yapay zekâ destekli “eş bilim insanlarını” kanser araştırmalarında gerçek sorular üzerinde test etmeye başladı.
AURORA projesinde yeni aşama
Kanser bilimindeki en büyük sorulara yanıt arayan Cancer Grand Challenges, bugün itibarıyla yapay zekânın araştırmacılara daha hızlı ilerleme sağlayıp sağlayamayacağını ölçen yeni bir test dönemine geçti. Bu çalışma, £8m bütçeli AURORA projesinin sonraki aşamasını oluşturuyor.
Harvard University’deki bir ekip, Cancer Research UK finansmanıyla özel bir yapay zekâ “eş bilim insanı” platformu geliştirdi. Şimdi bu sistemi, devam eden araştırmalarının bir parçası olarak öncü Cancer Grand Challenges ekipleri kullanacak ve değerlendirecek.
Sistem, araştırmacıların sanal laboratuvar yardımcısı gibi çalışacak şekilde tasarlandı. Tek başına bilimsel karar veremiyor; ancak gerçek bilim insanlarının uzmanlığının yönlendirmesiyle büyük veri yığınlarını inceleyip yeni çalışma yollarına işaret edebilecek ipuçları çıkarabiliyor.
Üç ekip, üç farklı araştırma sorusu
Testin ilk ayağında PROMINENT ekibi, bazı normal hücrelerin neden kansere dönüştüğünü anlamaya çalışacak. Yapay zekâ destekli sistem, bu dönüşüme ilişkin açıklamaları önermeye yardımcı olacak ve araştırmacıların bunları denemesine imkân tanıyacak.
Diğer iki ekip bağışıklık sisteminin ayrıntılarına odaklanacak. MATCHMAKERS, bağışıklık hücrelerinin tümörleri nasıl tanıyıp saldırdığını inceleyecek. NexTGen ise kanserli çocuklar ve gençler için immünoterapinin geliştirilmesinde yapay zekânın nasıl katkı sağlayabileceğini araştıracak.
NexTGen çalışmasında ekip, bağışıklık hücrelerinin katı tümörleri daha iyi bulup parçalayabilmesi için nasıl değiştirilebileceğini inceleyecek. Araştırmacılar, kanser hücrelerinde hangi özelliklerin hedeflenmesi gerektiğini ve bağışıklık hücresi tedavilerinin etkisini azaltabilecek engellerin nasıl aşılabileceğini yapay zekâ ile birlikte değerlendirecek.
Yanıltıcı yanıt yerine kanıta dayalı analiz
Sistem, sohbet robotlarından farklı olarak uydurma yanıtlar üretmemek üzere tasarlandı. AURORA’nın eş bilim insanları, yalnızca gerçek bilimsel kanıtlara dayanacak ve belirsizlik olduğunda bunu açıkça ifade edecek.
Pratikte bu, sistemin yalnızca hakemli bilimsel kaynaklardan ve araştırma verilerinden yararlanması anlamına geliyor. Bir sonuca ulaşmak için yeterli kanıt yoksa, bunu da söyleyecek.
AURORA, yalnızca metin üretmekle de sınırlı değil. Sistem, Türkçede “özerk” yapay zekâ olarak karşılanabilecek bir teknoloji kullanıyor; bu sayede eş bilim insanları görevleri adım adım kendi başlarına yürütebiliyor. Araştırmacılar yine denetimi elinde tutuyor, ancak veri tabanlarını saatlerce tek tek taramak zorunda kalmıyor.
Araştırmacılara zaman kazandırma hedefi
Bu yaklaşımın amacı, bilim insanlarının uzmanlık gerektiren ileri aşamalara daha fazla zaman ayırabilmesi. Eş bilim insanları ise var olan verilerden yararlanarak soruları değerlendirebiliyor, örüntüleri ve eksikleri saptayabiliyor, yeni içgörüler üretme olasılığı daha yüksek deneyleri belirleyebiliyor.
Bilimde asıl belirleyici aşama yine deneyler olmaya devam ediyor. AURORA’nın bulduğu bir örüntü yeni bir hipotez önerebilir; ancak bunun doğru olup olmadığını görmek ve sonuçları yorumlamak için insan araştırmacıların test yapması gerekiyor.
Bu testler yalnızca araştırma projelerine katkı sunmayacak; aynı zamanda AURORA’nın çıktılarının nasıl değerlendirileceğine dair veri de sağlayacak. Ekiplerden gelecek geri bildirimler, sistemin neyi bir sonraki adımda incelemesi gerektiği konusunda daha iyi öneriler üretmesine yardım edecek.
“Gerçek dünya” araştırmasında deneme
Harvard Medical School’da doçent olan ve AURORA sisteminin baş araştırmacısı Marinka Zitnik, yapay zekânın bilimdeki en önemli sınavlarından birinin gerçek sorunlar üzerinde araştırmacılara nasıl destek olacağını anlamak olduğunu söyledi. Zitnik’e göre AURORA ile yapay zekâ eş bilim insanları aktif kanser araştırma programlarına yerleştiriliyor ve etkileri sıkı biçimde ölçülüyor.
Cancer Grand Challenges Bilimsel Komitesi Başkanı Charles Swanton ise kanserin bilim insanlarının karşısına “muazzam bir biyolojik karmaşıklık alanı” çıkardığını belirtti. Ona göre en yetkin ve koordineli ekipler bile bu alanın tamamını tek başına haritalayamaz.
Yine de eş bilim insanları, zaman alan birçok işi üstlenerek ilgili kanıtları hızla bir araya getirebilir, olası açıklamaların daha geniş bir yelpazesini tarayabilir ve aksi halde fark edilmesi zor bağlantıları ortaya çıkarabilir. Yapay zekânın önerdiği deneyler her zaman yeni bir keşifle sonuçlanmasa da, bilim insanlarının bugün öncelik verdiği deneylerin hepsi de başarı getirmiyor. Yanlış çıkan hipotezleri test etmek de bilimsel bilginin temel parçalarından biri olmaya devam ediyor.
AURORA’nın bu çerçevede değerlendirileceği belirtiliyor. Yapay zekânın tek başına kanseri iyileştirmesi beklenmiyor; ancak araştırma sürecini daha verimli hale getirebilir ve bilim insanlarının yanlışlara biraz daha hızlı ulaşmasına yardımcı olursa, daha uzun ve daha iyi yaşamlar için katkı sağlayabilir.
Bu arada proje, Cancer Grand Challenges ekiplerinin bu tür bir denemeyi yürütmek için en uygun gruplardan biri olarak görüldüğü bir yapı içinde ilerliyor. Çalışmalar, yapay zekânın soyut problemler yerine doğrudan yaşamı etkileyen araştırmalarda nasıl kullanılabileceğini ortaya koymayı hedefliyor.
Buradaki hedef, kanser araştırmalarında güvenilir ve sıkı biçimde değerlendirilmiş bir araç geliştirmek. Sistem, bilim insanlarının keşif sürecini hızlandırmasına ve kanser araştırmalarına yeni bakış açıları kazandırmasına yardımcı olursa, proje de amacına yaklaşmış olacak.
