TIME’ın 2026’nın en iyi icatları listesinde, UC bağlantılı kanser ilacından uzay teleskobuna uzanan geniş bir yenilik yelpazesi yer aldı.
Pankreas kanserinde umut veren ilaç
Listenin öne çıkan başlıklarından biri, ağustosta FDA tarafından onaylanan daraxonrasib oldu. İlaç, Amerika’da her yıl yaklaşık 50.000 kişinin ölümüne yol açan en yaygın pankreas kanseri türünde yaşam süresini belirgin biçimde uzattığı gösterilen ilk ilaç olarak tanımlandı.
Daraxonrasib’in kökleri UC San Francisco’daki araştırmalara dayanıyor. Daha sonra UCLA ve UC San Diego’nun da yer aldığı klinik çalışmalarla geliştirilen ilaç, bu yıl etkisini ortaya koyduğunda salondaki çok sayıda kanser doktorunun ayağa kalkarak alkışladığı anlatıldı.
İlacın arkasındaki bilimsel temel, pankreas kanserini yönlendiren etkenlerden biri olan KRAS mutasyonlarını hedef alıyor. UC San Francisco profesörü Kevan Shokat, K-Ras proteininde bir cep keşfetti; laboratuvarı da bu cebe oturup proteine bağlanan ve kanser hücrelerini zayıflatıp öldüren moleküller geliştirdi.
Bilimden şirkete uzanan bir gelişme
UC San Francisco eğitimli doktor Mark Goldsmith, Shokat’ın bulgularına dayalı bir ilaç geliştirmek için şirket kurdu. Goldsmith’e göre dönüm noktası, ilacın ilk denemede pankreas tümörlerini küçültmesi oldu. O anı hatırlarken, bunun çok erken bir aşama ve çok küçük bir hasta grubu olmasına rağmen aradıkları işaret olduğunu söyledi.
Daraxonrasib, UC ile bağlantılı yeniliklerin yalnızca bir örneği olarak listede yer aldı. Dergi, bu icatların bazılarının hayat kurtardığını, bazılarının zaman kazandırdığını, bazılarının ise insanlara keyif verdiğini vurguladı.
Akıllı tekerlekli sandalye ve gen düzenleme platformu
Listede yer alan bir diğer yenilik Strutt ev¹ oldu. UC Berkeley fizik doktorası sahibi Tony Hong’un kurduğu bu elektrikli tekerlekli sandalye, 360 derece sensörler, sesle kontrol edilen yönlendirme ve içeride dışarıda dengeli kullanım sağlayan aktif ön tekerlek yönlendirmesiyle otonom bir araç gibi çalışıyor.
Hong, bu sistemin kapı genişliği, kaldırım değişimi veya asansör kalabalığı gibi zihinsel yükleri azaltabileceğini, böylece hareketliliğin daha az stresli ve daha keyifli hale gelebileceğini söyledi.
UC Berkeley profesörü Jennifer Doudna’nın gen düzenleme alanındaki çalışmaları da yeni bir girişime dönüştü. 2018’de Doudna’nın laboratuvarından ayrılan Algen Biotechnologies, AlgenBrain adlı genomik platformu geliştirdi. Platform, hastalığın ilerlemesindeki genetik sürücüleri belirliyor ve yeni tedaviler oluşturuyor.
Havadan su, iğnesiz ölçüm ve küçük kamera
Geçen yıl Nobel alan UC Berkeley bağlantılı kimyager Omar Yaghi’nin çalışmaları da TIME listesine taşındı. Yaghi’nin geliştirilmesine katkı sunduğu Metal-Organic Frameworks adlı gözenekli maddeler, karbondioksiti yakalayabiliyor ve güç gerektirmeden havadaki içilebilir suyu toplayabiliyor. Yaghi’nin kurduğu Atoco, bu araştırmayı ticarileştirmek için California’daki ofisinin dışında bir prototip su toplama cihazı kurdu.
Biolinq Shine, kan şekerini iğneye gerek kalmadan takip etmeyi mümkün kılan giyilebilir bir yama olarak öne çıktı. Küçük silikon tabanlı mikrosensörler kullanan cihaz, sonuçları uygulama yerine yama üzerindeki bir ekranla gerçek zamanlı gösteriyor. Cihaz uyku ve aktivite takibi de yapıyor; teknolojinin çıkışında UC San Diego doktora çalışmaları bulunan Jared Tangney yer alıyor.
Listede ayrıca GoPro Mission 1 PRO ILS da bulunuyor. UC San Diego mezunu Nick Woodman’ın kurduğu GoPro’nun geliştirdiği bu model, 8K sinema kameraları arasında en küçük seçenek olarak tanıtıldı. Ürün, Micro Four Thirds yuvası sayesinde birçok farklı kameraya yönelik lenslerle uyum sağlıyor.
Uzaydan kirpik robotuna uzanan liste
NASA’nın 30 Ağustos’ta fırlattığı Nancy Grace Roman Space Telescope da listede yer aldı. Karanlık enerjinin doğasını anlamaya dönük bu görev, evrenin giderek artan hızla genişlemesini sağlayan görünmez gücü incelemeyi amaçlıyor. Teleskop, James Webb Space Telescope’un görebildiğinden çok daha geniş bir gökyüzü parçasına bakabiliyor ve 10 milyar ışık yılından daha uzağa uzanarak erken evrenin görüntülerini topluyor.
UC Berkeley fizikçisi ve Nobel ödüllü Saul Perlmutter, teleskopu yaklaşık 30 yıl önce ilk kez önermişti. UC Berkeley profesörü Jessica Lu ise verileri çözümleyen binden fazla bilim insanından oluşan bir işbirliğine liderlik ediyor.
Elektrikli hava taksisi Joby, Los Angeles bölgesinde trafik nedeniyle bir saat sürebilecek Santa Monica-Burbank yolculuğunu 10 dakikaya indirme iddiasıyla dikkat çekti. UC Davis mezunu JoeBen Bevirt liderliğindeki ekip tarafından geliştirilen araç, dikey kalkış ve iniş yapabiliyor, sonra uçak gibi ileriye doğru ilerliyor.
Luum’un yapay zekâ destekli Lash Robot sistemi de listeye girdi. Tam bir kirpik setinin uygulanması üç saate kadar sürebilirken, bu sistem süreyi yarıya indiriyor. Mekanik mühendis ve UC Berkeley mezunu Nathan Harding tarafından geliştirilen ürün, şu anda New York, California ve Texas’ta müşterilere sunuluyor.
Chicago, Miami ve Los Angeles dahil kentlerde kullanılan Coco 2 teslimat robotu da seçilen yenilikler arasına katıldı. Şubat ayında tanıtılan robot; yollarda, banketlerde, bisiklet yollarında ve zorlu hava koşullarında çalışabiliyor, kompakt yapısıyla öne çıkıyor ve gaz gerektirmiyor.
Görmeyi geri kazandırmayı hedefleyen implant
Listeyi tamamlayan yeniliklerden biri PRIMA oldu. Makula dejenerasyonu, ileri yaştaki kişilerde görme kaybının başlıca nedeni olarak görülüyor; mevcut tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilse de kaybedilen görmeyi geri kazandıramıyor. PRIMA ise küçük bir göz implantı ile özel gözlükleri bir araya getiriyor.
Gözlükler ışığı implant üzerindeki piksellere yansıtıyor; implant da bu ışık desenlerini elektrik akımına çevirerek retinayı uyarıyor. Teknolojiyi alan hastaların %80’inde anlamlı görme iyileşmesi görüldü. UC San Francisco göz doktoru Frank Brodie, bu hastaların yeniden okuyabildiğini ve sevdiklerinin yüzlerini görebildiğini söyledi.
